Te Whakataunga

Ka kitea ki tēnei pūrongo, te hangore o te angamahi e whakaratohia ana e Te Marautanga o Aotearoa, ki te poipoi i ngā tūmomo mātauranga mā te reo Māori. Ka hāngai tēnei ki ngā kura ā-iwi, ngā kura kaupapa Māori Te Aho Matua, me ngā akomanga rumaki reo ki ngā kura auraki. I whakaatu te nuinga o ngā kura me ngā kura auraki i roto i te kohinga tautauira, i te tino ngākau nuitanga ki te whakawhanake i ā rātou pūkete mō te āhua o te ākonga ka puta i te kura, me te marautanga ā-kura, me te whakarite anō hoki ki te whakamahi i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori. Ka āta kitea tēnei āhuatanga ki ngā kura me ngā kura auraki i āta aro atu ai ki te whai huatanga o ngā whakawhanaketanga o Te Marautanga o Aotearoa me Ngā Whanaketanga Rumaki Māori, ki te whakapai, te whakatairanga ake rānei i ngā putanga ki ngā ākonga.

He pai te ahunga whakamua o ngā tūmomo kura katoa ki te whakapuaki i Te Marautanga o Aotearoa. O ngā kura 22 i arotakengia ai i te tau 2011, 16 o aua kura i te whakamahi i Te Marautanga o Aotearoa hei pūtake mō ā rātou hōtaka akoranga mā te reo Māori, ā, e rua anō hoki i tīmata ki te whakamahi i taua marautanga.

Engari, te āhua nei, he uaua ake mō ngā kura katoa ki te whakamahi i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori. I roto i te tautauira o te tau 2011, e iwa ngā tūmomo kura e whakamahi ana i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori, e ahu pai ana rānei ki te whakamahi. E iwa hoki kāhore anō i taua wā kia whakatīmata te tukanga.

Ko tētahi take e pēnei ana, ko te whakataunga ki te whakatinana ngātahi i te marautanga me ngā whanaketanga. Mō ētahi kura me ētahi kura auraki, he uaua ki te whakatakoto i tētahi tino ara whakawhanake nā te iti noa o tō rātou māramatanga, tā rātou whakapā atu rānei, ki ngā rauemi me ngā mōhiohio e hāngai pū ana ki Ngā Whanaketanga Rumaki Māori.

He tino nui ngā wero ki ngā kura auraki e whakarato ana i te mātauranga rumaki reo Māori, reo rua rānei, ki ngā ākonga. Ko ētahi o ngā wero, ko te iti noa o te māramatanga o te poari me ngā kaiārahi o te kura, me te pupū ake pea o ngā tūmanako kāhore e tika ana mō ngā kaimahi o ngā whakaakoranga rumaki reo Māori, reo rua rānei, ā, me te whakaiti anō hoki o ēnei tūmanako i te tūnga o ngā kaupapa Māori ki te hōtaka rumaki reo Māori.

E tohu ana ngā mātai take o tēnei pūrongo, i ngā huarahi o ngā tūmomo kura, kura auraki hoki e toru, i whakariterite haere mō te tau 2011. Ahakoa te rerekētanga o ngā mātāpono tūāpapa, ngā tirohanga hoki, ka kitea anō hoki ngā āhuatanga rite - puta noa i ngā mātai take e toru – i hāpai i ā rātou whakamātau ki te whakatutuki i ngā whakataunga e pā ana ki Te Marautanga o Aotearoa me Ngā Whanaketanga Rumaki Māori. Ko aua āhuatanga, ko:

  • te arotahi ki tō rātou tirohanga, ō rātou wawata hoki mō ngā ākonga me te kura/kura auraki
  • te whakanui me te whakamana i te horopaki motuhake o te kura/kura auraki
  • ārahitanga mātauranga e kōkiri ana i ngā whakapaitanga me ngā mahinga
  • aronga nui ki te whakapakari i te āheinga o ngā kaiako me te whai wāhitanga o te whānau
  • ngā hononga ki te iwi me te hāpori.

Ka whai hua ngā tauira nei, hei ārahitanga, i te wā ka arotake ētahi atu kura me ētahi atu kura auraki i tā rātou ahunga whakamua, tae noa mai ki tēnei wā, i roto i Te Marautanga o Aotearoa me Ngā Whanaketanga Rumaki Māori.

He mea nui kia whakaratohia ki ngā kura ngā rauemi e tika ana hei hāpai i ngā mahi nei me te haere tonutanga o te whakawhanaketanga e tika ana ki te āta whakatinana pai i Te Marautanga o Aotearoa, me te whakamahi i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori. He mea nui anō – inā koa kei ngā taumata o te kāwanatanga me te ārahitanga ki ngā kura – kia whiwhi ngā kura i te tautoko me ngā tohutohu ka hāpai i a rātou ki te whakarato ki ā rātou ākonga tētahi marautanga ā-kura e whakatutuki ana i ō rātou matea. Mā te āta whakahono i tēnei marautanga ki Ngā Whanaketanga Rumaki Māori, ka hāpai i ngā kaiako ki te aroturuki ake i te ahunga whakamua o ngā ākonga, me te whakauru ake i a rātou ko ā rātou whānau ki te tukanga akoranga.